“Geçip Gitti Göçmen Kuşlar”daki tüm öyküleri beğenmekle birlikte en çok “Satranç Maçı”ndaki anlatım hoşuma gitti. Oyun oynarken savaş kurbanı olan Mustafa, mermilere oyuncak edasıyla bakan küçük İlyas ve arkadaşları. Aklın ve silahların savaşı… Didem Uslu’nun öykülerini okurken kafamda hep film kareleri canlandı. Tüm öykülerinde tarafsız yapısını hissettiriyor. Yazarın taraf tuttuğu tek yan hümanizm.
Kitabın ismi de olan “Geçip Gitti Göçmen Kuşlar”da savaştan dolayı ülkelerinden kopup göçmek zorunda kalan insanlar, göçmen kuşlara benzetilerek metaforik bir anlatım kullanılmış. Bu anlatım bana Coppola’nın “Siyam Balığı” adlı filmini anımsattı.
Yazar, öyküleriyle bizi, savaş tarihi konusunda da bilgilendiriyor. Öyküler yazılmadan evvel yapılan özenli araştırmalar, yaşama dair tanıklık hissediliyor. “Savaş” temasından yola çıkılarak “göç” ,”arkadaşlık”, ”umut”, ”özlem”, ”aşk”, ”sevgi” gibi yan temalarla ve bu temaların karşıtlarıyla kurgulanarak yazılmış öyküler sürükleyici bir yapıya sahip. Yaşlısından gencine ve çocuklara yani her yaştan kişiye öykülerde yer verilmesi okuyucu kitlesinin de genişlemesine olanak tanıyor.
Bosna Hersek Savaşı’ndan yola çıkılarak yazılan “Geçip Gitti Göçmen Kuşlar”, “Bitmeyen Kavga”, ”Berberdeki Bir Damla Kan”, ”Savaşın Romeo ve Juliet’i”, ”Güzellik Yarışması” ve “Satranç Maçı”. Savaş, insanların her şeylerinden vazgeçmelerine yol açar. Savaşı isteyenlerin planladığı bir şeydir bu. Kuşaklar boyunca sürdürülen berberlik mesleğinde oğlunun cepheden dönmesini umut ederek savaşa rağmen var olmaya çalışan Cevat; Sırp Bosko ile Müslüman Emine’nin aşkı; Saraybosna’da barış umuduyla yapılan güzellik yarışması… Sınırların aşka engel olmayacağı, Körfez savaşında geçen “Sınır Ötesinde Yaşanan Aşk”da da işlenmiş.
Ve daha gerilere dayanan ama hâlâ unutulmayan Vietnam Savaşı. “Vietnam”dan öyküsünde, Vietnam savaşında gazi olan Majors, ülkesine döndüğünde kız arkadaşı ve arkadaşlarınca da umursanmaz. Evini terk edip sokaklarda yaşamaya başlayan Majors, arka sokaklardaki başıboş gençlerin saldırgan tavırlarına tanık olur ve savaşın yaşamdaki bir başka görüntüsünü görür. “Askerin Şans Oyunu”nda da kolunu bacağını kaybetmiş Vietnamlı ve Amerikalı askerlerin hüzünlerine, sevinçlerine, tutkularını okuyarak savaşın ne kadar anlamsız olduğunu bir kez daha kavrıyoruz.
Birinci Dünya Savaşı’nda Gelibolu’nda savaşmış İngiliz askeri Jimmy Smith’in hayata tutunmak için biriktirdiği kahve kuponları ve savaşta ölümüne tanık olduğu Mustafa’nın mektubunu yıllar sonra ailesine ulaştırma mücadelesinin anlatıldığı “Kahve Fincanı Kuponu ile Yırtık Mektubun Kaderi”. Aynı topraklarda yaşayıp beraber okuyan, büyüyen iki başarılı insan. Biri devletin üst kademelerine kadar yükseliyor diğeri de terorist oluyor. Ama arkadaşlıkları pahasına aynı yolda ölümde buluşuyorlar “Eski Marş”ta. “Eski Marş” güneydoğu savaşında geçiyor. Ve Afrikalılar ile Amerikan yerlileri Kızılderililerin beyazlar tarafından köle yapılmasının öldürülmelerine çocuklarının tanık edildiği “Barış Çubuğunun Dumanı”. Yine ellerine zorla silah verilerek savaştırılan çocukların anlatıldığı “Çocuklar (ı) da Vurdular”.
Savaşın hayvanlar alemindeki yerinin anlatıldığı “Bir Yudum Su İçin” ve kitaptaki tüm öyküleri özetleyen, savaşın inadının, barışın umudunun anlatıldığı “Bitmeyen Kavga”. Ama her şeyden öte bütün öyküler arasında bana göre ayrı bir yeri olan “Bir Tutam Anı”. Bu öyküde çocukluğuna yolculuk yapan bir kadının Atatürk’le karşılaşması anlatılıyor. Ve bu anlatımlar siz okurları bekliyor. Özellikle de savaş tamtamlarının hiçbir zaman susmadığı dünyamızda barışa açılan umutla.
